اين مقاله را پيش از اين در نشريه عصر شبکه حدود يکسال و اندي پيش نوشتم و به چاپ رسيد. در اين مقاله به معرفي لايتروم و استفاده از آن پرداختم. با کمي بازبيني مجددا آن را منتشر مي‌کنم تا اگر دوستاني هنوز کار با آن را شروع نکرده‌اند، بتوانند از آن استفاده کنند. نظرات خود را در بخش نظرات انتهاي مقاله منعکس کنيد.

اولين پنجره‌اي که پس از نصب و باز کردن برنامه Lightroom مشاهده مي‌کنيد، پنجره راهنماي اجزاي مختلف برنامه است. در اين پنجره پنج بخش جداگانه معرفي شده‌اند که چهار تا از آنها را در زير مي‌بينيد. بخش پنجم شامل عبارت لذت ببريد (Enjoy!) است. با انتخاب هر يک از اين بخش‌ها کادر زرد رنگي دور قسمت مربوط به آن نشان داده مي‌شود تا به راحتي متوجه آن بشويد.

Module Picker: در قسمت فوق، مي‌توانيد با انتخاب هر يک از گزينه‌هاي Library، Develop، Slideshow و غيره، پنجره کاري را مطابق با نوع کاربردي که ممکن است نياز داشته باشيد تنظيم کنيد. اين تنظيمات و تغييرات شامل ظاهر رابط کاربري و نيز پانل‌هاي موجود مي‌شود. يعني مثلا وقتي گزينه Print را انتخاب مي‌کنيد، بلافاصله پانل مربوط به تنظيمات چاپ ظاهر مي‌شود.

Panelها: در دو سوي پنجره کاربري Lightroom کادر‌هاي عمودي پانل‌ها قرار گرفته‌اند. هر يک از اين پانل‌ها داراي کنترل‌کننده‌ها و تنظيماتي براي کنترل مربوط به Module انتخاب شده هستند. معمولا در پانل سمت چپ کنترل‌کننده‌هايي در ارتباط با جستجوي فايل‌ها و در سمت راست ابزارها و تنظيمات دستي قرار گرفته‌اند. مي‌توانيد همچون پالت‌هاي فتوشاپ، با کليک کردن روي نام هر بخش از اين پانل‌ها، آنها را باز يا بسته کنيد.

Filmstrip: نوار افقي Filmstrip در پايين پنجره Lightroom موقعيت عکس در حال نمايش را در بين عکس هاي موجود در پوشه انتخاب شده، نشان مي‌دهد.

چند فرمان بسيار مهم: Lightroom براي فتوشاپ‌کاران حرفه‌اي ساخته شده است. بنابراين کاملا بديهي است که فرامين و ميان‌برهايي بسيار نزديک به فتوشاپ داشته باشد. دکمه هاي زير از مهم‌ترين ميان‌برهاي Ligtroom هستند:

Tab: مخفي کردن پالت‌هاي کناري

Shift+Tab: مخفي کردن تمام پانل‌ها

F: تغيير وضعيت نمايش تمام صفحه

L: کاهش نور

~: تغيير وضعيت نمايش

Ctrl+/: راهماي اختصاصي براي Module انتخاب شده

بلافاصله پس از باز کردن Lr متوجه آيکون دوربين کوچکي مي‌شويد که در کنار ساعت ويندوز قرار مي‌گيرد. اين آيکون به شما کمک مي‌کند که در صورت اتصال دوربين يا کارت حافظه‌تان به کامپيوتر عکس‌هاي‌تان را در پوشه‌هاي مورد نظرتان کپي کنيد. همانند اغلب برنامه‌هاي اينچنيني ‌(و البته همانند همان اتفاقي که در Bridge مي‌افتاد) پوشه پيش فرض براي کپي کردن عکس هاي موجود در کارت حافظه همان پوشه My Pictures است. اما مي‌توانيد در صورت تمايل محل کپي کردن عکس‌ها را تغيير دهيد يا با برداشتن تيک کنار پوشه‌ها (که بر اساس تاريخ عکس‌برداري ترتيب‌دهي شده‌اند) تعيين کنيد که مي‌خواهيد کدام يکي از آن‌ها را کپي کنيد. کادر‌هاي پاييني براي تغيير نام و تغيير اطلاعات داخلي فايل‌ها (Metadata) هستند.

اگر تنها با ديدن تاريخ فايل‌ها نمي‌توانيد محتواي آنها را حدس بزنيد، گزينه Show Preview را در پايين پنجره علامت بزنيد. بلافاصله پنجره مذکور بزرگ‌تر مي‌شود و در سمت راست آن، پيش‌نمايشي از تصاوير موجود در هر يک از پوشه‌ها نشان داده مي‌شود.

پس از کپي شدن فايل‌ها در پوشه مورد نظر، عکس‌هاي انتقال يافته در پنجره افقي FilmStrip و همچنين در پنجره پيش نمايش اصلي به نمايش درمي‌آيند. دکمه‌هايي که در زير پنجره پيش نمايش قرار دارند، به شما امکان مي‌دهند عکس‌هاي موجود را به صورت دسته‌اي و کنار هم، تک به تک يا دو به دو مشاهده کنيد. همچنين مي‌توانيد آنها را بر اساس زمان عکس‌برداري، اندازه فايل، ابعاد عکس، آخرين تاريخ ويرايش، و غيره مرتب کنيد. گزينه Thumbnails که در بالاي يک ميله‌بار قرار دارد براي بزرگ و کوچک کردن عکس‌هاي در حال نمايش است. همچنين اگر دقت کنيد مي‌بينيد که در صورت انتخاب کردن يکي از عکس‌ها (با دوبار کليک روي Thumbnail آنها در filmstrip يا روي خود عکس در پنجره پيش نمايش) بلافاصله آن عکس به صورت تمام صفحه نمايش داده شده و کنترل کننده‌هايي که در پانل هاي کناري قرار دارند بلافاصله تنظيمات موجود همان عکس را نمايش مي‌دهند.

اين کنترل‌کننده‌ها که در ابتدا بسيار کم تعداد به نظر مي‌رسند امکان تغيير تنظيمات نوردهي و غيره را براي‌تان فراهم مي‌کنند. تک کليک کردن روي هر يک از عکس‌ها آنها را به صورت انتخاب شده يا Highlight در مي‌آورد. يعني کادري طوسي رنگ دورتادور آن‌ها تشکيل مي‌شود و با علامت‌هاي فلش کناري مي‌توان بلافاصله عکس را در جهت مورد نظر چرخاند. انتخاب چند عکس و کليک کردن آيکون چرخش يکي از آنها، موجب چرخش همگي آنها مي‌شود. ضمنا با کليک روي نقطه‌چين‌هاي کنار هم مي‌توانيد عکس ها را رتبه‌دهي کنيد.

قبل از اينکه به سراغ قابليت‌هاي ويرايشي Lightroom برويم بهتر است با معناي يک سري از قابليت‌هاي کتابخانه‌اي اين برنامه آشنا شويد. ادوبي براي تفسير چگونگي سازماندهي عکس‌هاي شما توسط برنامه Lightroom، يک سري معاني جديد را به فرهنگ لغات فني خود افزوده است. در Lightroom يک کتابخانه يا Library شامل Shootها مي‌شود. هر عکس مي‌تواند فقط و فقط در يک Shoot قرار بگيرد. در صورتي که مي‌خواهيد عکس هاي‌تان را جدا از محل قرارگيري يا Shoot آنها سازماندهي و مديريت کنيد بايد از مجموعه‌ها يا Collections استفاده کنيد.

Collectionها. براي ساخت يک Collection بايد آيکون "به اضافه" موجود در نوار Collections را کليک کرده و يک نام براي آن انتخاب کنيد. بعد براي قرار دادن يک سري عکس در اين مجموعه، آنها را انتخاب کرده و به Collection ساخته شده بکشيد و رها کنيد. عکس‌ها در آن مجموعه قرار مي‌گيرند. توجه داشته باشيد که از آنجائيکه مجموعه‌ها در حقيقت پوشه‌هايي مجازي هستند که توسط خود برنامه ساخته و شناخته مي‌شوند، حذف کردن عکس‌ها از داخل يک مجموعه، موجب حذف آنها از روي حافظه کامپيوتر نمي‌شود.

Quick Collection. شما مي‌توانيد عکس‌هاي‌تان را به طور موقت به يک مجموعه مجازي به نام Quick Collection اضافه کنيد. کافيست آيکون دايره‌اي شکلي را که در گوشه بالا سمت راست هر يک از عکس‌ها در پنجره پيش نمايش ديده مي‌شود کليک کنيد تا بلافاصله در اين مجموعه گنجانده شوند. اگر مي‌خواهيد بدون استفاده از روش معمول ساخت Collectionها، تعدادي عکس از يک Shoot را در يک مجموعه جمع‌آوري کنيد، اين روش بسيار سريع‌تر است.

Filters اشتباه نکنيد. اين عبارت که در پايين سمت راست پنجره پيش نمايش قرار دارد، هيچ ربطي به فيــ(لتر‌هاي فتوشاپ ندارند. در حقيقت اين گزينه‌ها براي فيل)ــتر کردن نحوه نمايش عکس‌ها به کار برده مي‌شوند. مثلا مي‌توانيد برخي از عکس‌ها را بر اساس تعداد ستاره‌ها يا رنگ برچسب آنها فيل)ــتر کنيد. اما عکس پرچم‌هايي که در گوشه سمت راست و بالاي عکس‌هاي انتخاب شده وجود دارند به چه کار مي‌آيند. فرض کنيد مي‌خواهيد تعدادي عکس را به يکي از مشتري‌هاي‌تان نشان دهيد. مثلا 40 عکس گرفته‌ايد. مسلما انتخاب فرضا 10 عکس، از بين اين تعداد کار سختي است. بنابراين مي‌توانيد تمام عکس‌هايي را که مورد پسند هستند با آيکون پرچم علامت بزنيد، بعد با کليک کردن آيکون نمايش عکس‌هاي پرچم‌دار در پايين سمت راست پنجره پيش نمايش، اين عکس‌ها را فيلتر کنيد. يعني فقط پرچم‌دارها يا فقط بدون پرچم‌ها نمايش داده شوند.

ماژول بعدي برنامه Develop نام دارد. Develop در دنياي عکاسي آنالوگ تقريبا مترادف عبارت ظهور فيلم است. سازندگان Lightroom يا به نوعي همان Darkroom يا تاريکخانه روشن هم بدشان نمي‌آيد شما اين بخش را به نوعي ظهور ديجيتال عکس تصور کنيد. زيرا بسياري از قسمت‌هاي اين بخش دقيقا شبيه ظهور فوري فيلم هستند. ويرايشات Preset از قبل آماده هستند و شما آنها را بر اساس نياز‌هاي خودتان مي‌سازيد. گزينه‌هاي تنظيم طراز سفيدي يا White Balance قابل ويرايش است. و همچنين تنها با يک کليک مي‌توانيد مقدار نوردهي يا Exposure، روشنايي يا Brightness، کنتراست و اشباع رنگ (Contrast and Saturation) را نيز تغيير دهيد. علاوه بر همه اينها، تمام گزينه‌هاي گفته شده داراي يک حالت انتخاب خودکار يا Auto هستند که مقدار اين گزينه‌ها را خود برنامه تعيين مي‌کند. بنابراين عکس هاي شما به سرعت ظاهر مي‌شوند!

دقت داشته باشيد که تمام ويرايشاتي که در Lightroom انجام مي‌دهيد از نوع ويرايشات غير مخرب (non-destructive editing) هستند. (درآينده در بخش آموزش فتوشاپ به تفصيل درباره اين روش ويرايشات در فتوشاپ صحبت مي‌کنيم) به همين دليل خيلي راحت مي‌توانيد هر ويرايشي را که روي يک عکس انجام مي‌دهيد، بکشيد و روي يک عکس ديگر رها کنيد تا بلافاصله تمام تنظيمات عکس قبلي روي عکس جديد نمايان شود. از آنجائيکه تمام مراحل به صورت مراحل ويرايش روي عکس‌ها ذخيره مي‌شود، مي‌توانيد در هر زماني که لازم بود تنها با کليک کردن روي دکمه Reset تمام تنظيمات عکس را به  حالت اوليه بازگردانيد.

Slideshow. احتمالا اولين چيزي که پس از تغيير در تنظيمات عکس‌ها به ذهن‌تان مي‌رسد اين است که آنها را تماشا کنيد. پنجره Slideshow تمام تنظيماتي را که براي نمايش عکس هاي‌تان نياز داريد در اختيارتان قرار مي‌دهد. پانل سمت راست در ابتدا چندان پر و پيمان به نظر نمي‌رسد. اما کافيست ميله‌بار ان را پايين بکشيد تا انواع تنظيمات نمايش عکس‌ها را ببينيد. تغيير عکس پس زمينه، تعيين انواع حاشيه‌ها و همچنين موسيقي متن براي عکس‌هاي در حال نمايش، تنظيم مدت زمان نمايش و نحوه فيد شدن عکس‌ها و بسياري تنظيمات ديگر در اين پانل گنجانده شده است. ايکاش مي‌شد عکس هاي انتخاب شده از يک Shoot را تنها با روش کشيدن و رها کردن روي برگه Slideshow آنها را به صورت پي‌درپي ديد. احتمالا اين روش سريع‌تري براي ديدن عکس‌ها مي‌شد. اما در هر حال قرار دادن دکمه‌هاي ميان‌بر براي مدول ها هم چندان بد نيست. کافيست دکمه‌هاي Ctrl+Alt+3 را فشار دهيد تا عکس‌هاي‌تان وارد بخش Slideshow و آماده نمايش شود. ضمنا مي‌توانيد با کليک کردن دکمه Export که در زير پانل سمت راست قرار دارد، Slideshow موجود را به صورت يک فايل PDF ذخيره کنيد و براي دوستان‌تان بفرستيد. هر کسي که برنامه معروف Adobe Acrobat را دارد مي‌تواند با باز کردن اين فايل، عکس ها را به صورت Slideshow با همان تنظيمات شما ببيند. علاوه بر اين، شما مي‌توانيد فايل‌هاي Slideshow خود را با فرمت هاي HTML و Flash نيز براي نمايش عکس‌ها روي اينترنت ذخيره کنيد.

Print. اين روز‌ها با وجود چاپگر‌هاي بسيار با کيفيت و ارزان قيمت موجود در بازار، تب چاپ در بين کاربران به شدت بالا گرفته است و به همين دليل مبحث چاپ به جزئي جدا نشدني از برنامه‌هاي ويرايشگر تصوير تبديل شده است. بخش Print از برنامه Lightroom بسيار قدرتمند طراحي شده است. انواع الگو‌هاي (Teamplates) آماده براي چاپ عکس‌ها در کنار تنظيمات نسبتا کامل کيفيت چاپ مي‌تواند رضايت خاطر کاربران سختگير فتوشاپ را برآورده مي‌کند. در اينجا به سادگي مي‌توانيد الگو‌هاي از پيش ساخته شده برنامه را به کار گيريد يا خودتان الگو‌هاي جديدي براي چاپ تعريف کنيد. انواع تنظيمات پروفايل‌ها براي چاپگر‌هاي مختلف، انواع تنظيمات براي کاغذ‌ها و روش‌هاي گوناگون چيدن کنتاکت‌شيت‌ها قطعا يک سري از کامل‌ترين تنظيمات را در بين نرم‌افزارهاي مشابه شامل مي‌شوند. عکس 8

بخش Web در اين برنامه احتمالا بي‌استفاده‌ترين بخش اين برنامه براي کاربران ايراني است. در کنار قابليت‌هاي بسيار پيشرفته برنامه‌هاي تخصصي ساخت صفحات وب، که با قيمت بسيار ناچيزي در اختيار سازندگان وب‌سايت‌ها قرار دارد، احتمالا اين بخش چندان کاربردي براي ما نخواهد داشت. اما براي عکاساني که در انجمن‌ها و سايت‌هاي تخصصي عکاسي عضو هستند، اين بخش از برنامه مي‌تواند روش خوبي براي ارائه نمونه‌ کارهاي‌شان بر روي محيط اينترنت باشد. زيرا به دانش بسيار کمي نياز دارد و صد البته همه کار در داخل خود Lightroom انجام مي‌شود.

حرف آخر: راستش را بخواهيد برنامه Adobe Lightroom خيلي بيشتر از آن چيزي است که انتظارش را داشتم. شايد به اين دليل که بلافاصله پس از انتشار برنامه رقيب خود يعني Apple Aperture منتشر شد و تصور شخصي‌ام اين بود که ادوبي آن را با عجله در مقابل Aperture ارائه کرده است. اما امکانات بسيار پيشرفته برنامه در کنار قابليت پشتيباني آن از تمام فايل‌هاي خام RAW دوربين‌هاي موجود در بازار (که شامل صدها نوع فايل متفاوت مي‌شود) و نيز امکان به کارگيري انواع فرمت هاي تصويري از جمله DNG که خاص خود ادوبي است، واقعا اين برنامه را در نظر کاربران حرفه‌اي فتوشاپ، يک سر و گردن بالاتر از Aperture قرار مي‌دهد. اما واقعيت اينجاست که حداقل تا به امروز، امکان رويکرد کاربران فتوشاپ به اين برنامه به عنوان يک برنامه جايگزين، تقريبا محال به نظر مي‌رسد. ادعاي جايگزيني اين برنامه به جاي فتوشاپ براي عکاسان حرفه‌اي، حداقل تا به امروز تنها يک حربه تبليغاتي به نظر مي‌آيد. شايد بهتر باشد ادوبي براي تبليغ برنامه پيشرفته خود، از آبروي فتوشاپ مايه نگذارد و پاي کاربران سخت‌گير اين برنامه را با روش هاي ديگري به دعواي ميان Lightroom و Aperture باز کند.